پریمیر Danielle Smith اعلان کړل چې د Alberta حکومت به د اکتوبر ۲۰۲۶ په میاشت کې یو غیربایندونکی ریفرنډوم (referendum) ترسره کړي [1] ترڅو له رایوونکو څخه وپوښتي چې آیا دوی غواړي ایالت د کاناډا برخه پاتې شي [1, 2].
دا ګام د فیډرال حکومت سره د ایالتي tensione یا کړکېچونو کې یو مهم intensification یا شدت ښکاره کوي. که څه هم دا رایې غیربایندونکې دي، مګر دا د ایالت لپاره یو رسمي میکانیزم رامینځه راوړي ترڅو د جلا کېدو لپاره د عامه غوښتنې اندازه کولای شي، یو داسې اقدام چې ممکن فیډرال حکومت مجبور کړي چې سیمه ییز شکایتونه حل کړي.
Smith وویل: "موږ به د اکتوبر میاشت کې یو غیربایندونکی ریفرنډوم ترسره کړو ترڅو له Albertans څخه وپوښتو چې آیا دوی غواړي په کاناډا کې پاتې شي" [1].
د رایو د دقیق طبیعت په اړه راپورونه توپیر لري. ځینې سرچینې اشاره کوي چې په رایو کې به دا پوښتنه وشي چې آیا Albertans غواړي په کاناډا کې پاتې شي [1, 2]. نور راپورونه وړاندیز کوي چې ریفرنډوم به پر ځای یې له رایوونکو څخه وپوښي چې آیا دوی غواړي ایالت د جلا کېدو په اړه یو وروستی او بایندونکی ریفرنډوم ترسره کړي [2, 3].
Smith وویل چې دا رایې په لویه کچه سمبولیکې دي. خو پریمیر یادونه یې وکړه چې دا پروسه ممکن د فیډرال حکومت لپاره یوه لویه سیاسي ننګونه پیدا کړي [1, 2].
Smith وویل: "Albertans به د دې کال په خزان کې د دې په اړه رایې ورکولای شي چې آیا دوی غواړي ایالت د جلا کېدو په اړه یو بایندونکی ریفرنډوم ترسره کړي" [2].
دا اعلان د ایالتي ادارې او فیډرال چارواکو ترمنځ د دوامداره کړکېچونو په جریان کې راغلی. د غیربایندونکي رایې څخه ګټه اخیستل ایالتي حکومت ته اجازه ورکوي چې د نورو خبرو اترو یا ډیر سختو سیاسي اقداماتو لپاره یو تفویض (mandate) ښکاره کړي، پرته له دې چې سمدستي یو قانوني یا دستوري بحران رامنځه راشي.
Alberta له ډیرې مودې راهیسې د فیډرالي پالیسیو، په ځانګړې توګه د طبیعي منابعو او د کاربون اخلاصاتو په اړه خپله خپګان څرګند کړی دی. د اکتوبر ۲۰۲۶ [1] لپاره د رایو د نیولېدو په پلانولو سره، ایالتي حکومت د دې سیاسي تمرین لپاره یو નક્ط timeline ټاکلی دی.
“"موږ به د اکتوبر میاشت کې یو غیربایندونکی ریفرنډوم ترسره کړو ترڅو له Albertans څخه وپوښتو چې آیا دوی غواړي په کاناډا کې پاتې شي,"”
دا ګام د اوټاوا (Ottawa) په وړاندې د سیاسي نفوذ زیاتولو لپاره د ډیموکراټیک وسیلې څخه ګټه اخیستل دي. د رایو د غیربایندونکي تعریفولو په Procurment سره، د Alberta حکومت سمدستي قانوني خطرونه کموي او په عین حال کې د فیډرال حکومت باندې سمبولیک فشار زیاتوي ترڅو ایالتي امتیازات ورکړي. که پایلې د جلا کېدو یا بایندونکي رایو لپاره قوي ملاتړ وښيي، نو دا ممکن سیمه ییز حرکتونه উৎসাহিত کړي او په Western Canada کې فیډرالي حکومتول پیچلي کړي.
