پریمیر Danielle Smith د پنجشنبې په ورځ اعلان کړل چې Alberta به په کاناډا کې د خپل مقام په اړه یو ریفرنډوم ترسره کړي [1].
دا ګام د فیډرال حکومت سره د ایالت په اړیکو کې یو مهم شدت menandونه کوي. د جلا کیدو پوښتنه د عامه رایې لپاره وړاندې کول د ایالتي حکومت له خوا د جلا کیدو د هغو sentiment-ونو رسمي کول دي چې له ډیرې مودې راهسې په سیمه کې موجود وو.
سمیت په Calgary کې د خبری کنفرانس پرหว่าง وویل چې دا ریفرنډوم د 2027 کال په اکتوبر کې پلان شوی دی [1, 2]. د دې اقدام هدف دا دی چې د Alberta خلکو ته به مستقیمه حق ورکړل شي چې پریکړه وکړي ایا دا ایالت باید د کاناډا برخه پاتې شي که نه [1, 2].
دا پریکړه د ایالتي ادارې او فیډرال چارواکيو ترمنځ د tensione د زیاتوالي له یوې دورې وروسته راغلې. حکومت د یوې داسې میکانیزم څخه ګټه پورته کوي چې اجازه ورکوي که د عامه ملاتړ یو ځانګړی حد ته ورسېږي، نو ریفرنډوم ترسره شي. تحلیلونه ښيي چې د داسې رایې د جبر لپاره تقریباً 177,000 لاسونو ته اړتیا ده، چې د نفوس تقریباً 3.5% کېږي [3].
دا اعلان چې د 2026 کال د می په 21مه نیټه شوی، په داسې حال کې راغی چې ایالت غواړي د خپلو سرچینو او پالیسۍ پریکړې باندې ډیر خپلواکوالی ترلاسه کړي [1]. که څه هم ریفرنډوم ته لا یو کال او ډیر وخت پاتې دی، خو اټکل کیږي چې دا اقدام به د جلا کیدو د دستوري اړتیاوو په اړه له Ottawa سره یو پیچلی قانوني او سیاسي جګړه پیل کړي.
سمیت وویل چې دا پروسه د دې لپاره ده ترڅو ډاډ ترلاسه شي چې د خلکو اراده د Alberta د راتلونکي اصلي تعریفونکې وي. ایالتي حکومت لا تر اوسه د هغې پوښتنې دقیق wording نه دی خپور کړی چې به په 2027 کال کې په бюلیټونو کې ښکاره شي [1, 2].
“Alberta به د 2027 کال په اکتوبر کې ریفرنډوم ترسره کړي ترڅو رایې ورکوونکي د کاناډا په چوکاټ کې د ایالت راتلونکی پریکړه کړي.”
دا ریفرنډوم د سیاسي rhetoric څخه د یو رسمي قانوني پروسې ته لیږد ښيي. که څه هم د لاسونو اخیستلو حد نسبتاً ټیټ دی، خو د کاناډا څخه د یو ایالت د جلا کیدو دستوري خنډونه خورا لوی دي، چې معنی یې دا ده چې د 'هو' رایې ورکول به احتمالاً د کلونو مذاکراتو ته لاره هواره کړي نه د سمدستي وتلو ته.
