د ARTE د ډاکیومنټري لړۍ "Money" یو نوی episod په غرب او چین کې د کاغذۍ ಕರೆنسۍ اختراع او منلو ته ځیغه کوي [1].

دا څېړنه ځکه مهمه ده چې د ಕರೆنسۍ د ذاتي ارزښت او دې ته چې آیا نړیواله مالیه سیسټم لا هم د ثبات ساتلو لپاره د تالو ذخایرو په ضمانتونو تکیه کوي، پوښتنې کوي [1].

د ډاکیومنټري له مخې، چین د 10مې پیړۍ څخه تر amps وړاندې کاغذۍ پیسې کارولې دي [2]. غرب تر 17مې پیړۍ پورې ورته کاغذي سیسټمونه نه وو پېژندلي [3]. دا توپیر ښکاره کوي چې څنګه唔 مختلفو تمدنونو د استازیتوب ارزښت او مالي وسیلو باندې د باور مفهوم ته مختلف نظر کړی و [1].

قانوني متخصص Katja Langenbucher په دې لړۍ کې د دغو اسنادو د طبیعت په اړه بحث کوي. هغې وویل چې عصري بانک नोटونه د پادښت (payment) ژمنې دي، نه پخپله ارزښت [1].

"Imaginez que je prenne un billet de cinq livres et que je le regarde… Aujourd'hui, on y voit l’effigie du roi Charles et il est écrit : « je promets de payer cinq livres à ... »," Langenbucher وویل [1].

دا پروګرام تحلیل کوي چې ولې ټولنه د کاغذ هغه ټوټې مني چې هیڅ ذاتي ارزښت نه لري. دا د سکو (coins)، چې فلزي ارزښت لري، څخه د بانک नोटونو ته د لیږد څېړنه کوي چې د یو مرکزي authority ژمنې باندې تکیه کوي [1]. دې لیږد د شتمنیا اساس له فزیکي توکو څخه د بنسټیز باور (institutional trust) ته بدل کړ [1].

دا ډاکیومنټري لړۍ تر 1 جولای 2031 پورې د ARTE په سټریمینګ پلیټ فارم کې شتون لري [4].

“چین د 10مې پیړۍ راهسته کاغذۍ پیسې درلود”

له توکي-پایه پیسو څخه د fiat currency ته لیږد د اقتصاد په ټولنیز تړون کې یو بنسټیز بدلون څرګندوي. د چینایي او اروپایي منلو ترمنځ د تاریخي خالي ځای په تحلیل کولو سره، دا ډاکیومنټري ښیي چې ಕರೆنسۍ د هغه موادو په اړه نه ده چې پرې چاپ شوې، بلکې د 발행 کونکي حکومت د تصور شوي ثبات او مشروعیت په اړه ده.