Tim Berners-Lee د 1989 او 1990 کلونو ترمنځ په CERN کې World Wide Web اختراع کړ [1].
د دې ټیکنالوژۍ پراختیا د فزیک پوهانو لپاره یو ځانګړی وسیله په عصري انټرنیټ کې په اصلي انټرفیس بدلولو سره نړیوالې اړیکې بدلېدې. دې بدلون د معلوماتو د ډیموکراسۍ لاره پرانیستله او د اوسني ډیجیټل اقتصاد لپاره بنسټیز چوکاټ رامینځته کړ.
Berners-Lee دا سیسټم پهqu European Organization for Nuclear Research کې د کار panahon کې رامینځته کړ، چې په نوم CERN یو مرکز دی او په سویټرلنډ کې د Geneva ښارې ته نږدې موقعیت لري [2]. دا پروژه داسې هایپرټیکسټ سیسټم وړاندې کولو لپاره ډیزاین شوې وه چې CERN ساینس پوهانو ته یې اجازه ورکوله ترڅو معلومات په مؤثره توګه شریک کړي اوT ورته لاسرسی ترلاسه کړي [1]. دې کار د څېړنیزو ټولنو لخوا د مختلفو کمپیوټرونو او Operating Systems ترمنځ د ډیټا د پراخوالي او تفرقې ستونزه حل کړه.
MSN Tecnologia وویل: "World Wide Web په پیل کې د CERN ساینس پوهانو لپاره د یوې وسیلې په توګه تصور شوی و" [2]. دا سیسټیم د اسنادو د یوځای کولو وړتیا باندې تکیه لرله، چې वापरونکو ته یې اجازه ورکوله پرته له کوم مرکزي ډیریکټري څخه د معلوماتو په کې وګرځي.
که څه هم ویب د ساینس لپاره د یوې همکارې وسیلې په توګه پیل شو، خو د دې جوړونکي څخه وروسته د دې ساتنې او اخلاقي تکامل ته پام شوی دی. Berners-Lee د AI (artificial intelligence) د راپورته کېدو مدیریت لپاره نړیوالې همکارۍ غوښتنه کړې ده. Berners-Lee وویل: "ویب ژونیږي شي. باید ټولې ملتونه د AI د تنظیم لپاره متحد شي" [3].
CERN لا هم لوی پیمانه ساینسي هڅې کوي. دا سازمان اوسمهال د Future Circular Collider پروژې اداره کوي، چې بودیجه یې 19 ملیارده امریکایي ډالره ده [4]. دا پروژه د نړیوالې همکارۍ د هماغه روحیه عکاسه ده چې د ویب د رامنځته کېدو په لومړنیو کې موجوده وه.
له یوې شخصي څېړنیزې وسیلې څخه یوې عامې ګټې ته przejition د لومړني پروټوټایپ څخه وروسته په چټکۍ سره ترسره شوه. د خلاصو معیارونو (open standards) په ټاکلو سره، CERN ډاډ ترلاسه کړ چې ویب به د یوې ځانګړې ادارې ملکیت پر ځای د نړۍ په کچه یو عام وړاندیز پاتې شي.
“World Wide Web په پیل کې د CERN ساینس پوهانو لپاره د یوې وسیلې په توګه تصور شوی و.”
د World Wide Web ریښې د نړیوالو ټیکنالوژیکي بدلونونو په رامنځته کولو کې د اکاډیمیکو او غیر盈利 څېړنو رول څرګندوي. څرنګه چې ویب د CERN په څیر په یو همکارۍ لرونکي محیط کې زیږیدلی و، نو دا د تړلو تجارتي ګټو پر ځای پر خلاص پروتوکولونو جوړ شوی، چې دې ته یې اجازه ورکړه په نړیواله کچه پراخه شي. خو د AI د تنظیم لپاره اوسنی فشار وړاندیز کوي چې د ویب اصلي غیر مرکزي لید اوس د مرکزي الګوریتمیک کنټرول له خوا نویو ننګونو سره وړاندې کیږي.
