چین د نړۍ څخه د 90% څخه زیات د نادرو خاورو (rare-earth) د تصفیې او پروسس کولو کنټرولوي [1]، چې دېکړې perkara امریکا او تایوان لپاره یو ستراتیژیک زیان رامنځته کړی دی.
دا تسلط یو مهم امنیتي ګروځباند مسئله ده ځکه چې دا عناصر د نیمکنډکټورونو (semiconductors)، مصنوعي استخباراتو (AI) او پرمختللو دفاعي ټیکنالوژیو د تولید لپاره اړین دي. د دې موادو لپاره د یوې واحدې سرچینې reliance بجینګ ته دا فرصت ورکوي چې احتمالا د اکمالاتي زنځیرونو ګډوډوالی د یوې جیوپولیټیکي وسیلې په توګه وکاروي.
د ستراتیژیکو او نړیوالو مطالعاتو مرکز (CSIS) څیړونکي، مېریډیټ شوارتز (Meredith Schwartz) وویل چې د امنیت لپاره دا اغیزې ډیرې مهمې دي. د دې معادنو د تصفیې وړتیا د هغوی له کانکاهو څخه د استخراج کولو وړتیا څخه جلا ده، او په پروسس کولو کې د چین قبضه د نړیوالو های-ټیک (high-tech) صنعتونو لپاره یو خنکونکی (bottleneck) رامنځته کوي.
دا زیان هغه وخت نور هم څرګند شو کله چې چین په 2025 کال کې د اپریل میاشتې کې د دایمي مقناطیسونو او درنو نادرو خاورو پر صاداتو محدودیتونه ولګاوشتل [2]. داسې محدودیتونه د دقیقې لارښوونې وړو وسلو (precision-guided munitions) او نورو مهمو نظامي تجهیزاتو تولید کې خنډ ایجادولی شي.
د تایوان لپاره، دا خطر د نیمکنډکټور تولید لپاره د نړۍ د مرکز په توګه د هغې د رول له امله نور هم زیات شوی دی. نادره خاورې د هغه هارډویر لپاره حیاتي دي چې دا اکوسیستم sustained کوي. د تصفیه شویو موادو په اکمالات کې یو ناڅاپه ګډوډوالی کولی شي تولید ودروي او د جزیرې دفاعي وړتیا کمې کړي.
له چین څخه د تکیې کمول اوس د امریکا او تایوان دواړو د امنیت پیاوړتیا لپاره د یوې اصلي هدف په توګه ګڼل کیږي. د اکمالاتي زنځیر د تنوع کولو هڅې د تصفیې بدیل ځایونو موندلو او د اوسني انحصار د ماتولو لپاره د کانکاهو د نویو شراکتونو پراساس دي.
“چین د نړۍ څخه د 90% څخه زیات د نادرو خاورو د تصفیې او پروسس کولو کنټرولوي.”
په چین کې د نادرو خاورو د پروسس کولو تمرکز یو تجارتي مسأله په ملي امنیتي خطر بدلوي. ځکه چې دا معادن د عصري weaponry او AI لپاره Незаکړنی دي، امریکا او تایوان یو سیسټمیک خطر سره مخ دي چې چیرې د دوی ټیکنالوژیکي او دفاعي چمتووالی د یوې ستراتیژیکې سیالې د صادراتو پالیسیو ته تړلی دی.
