چینه د امریکا د نادرو خاورو (Rare Earth) شرکتونه د صادراتو د کنټرول لیست ته اضافه کړل

چینې د امریکا د نادرو خاورو (rare-earth) دوه شرکتونه خپل د صادراتو د کنټرول لیست ته اضافه کړي دي، چې پهما MP Materials او USA Rare Earth هدف شوي دي ^[1].

دا اقدام د لوړې تخنیکي تولیداتو لپاره اړینو کانپالانو باندې د کنټرول نړیوالې مبارزې په شدت کېدو ته اشاره کوي. څرنګه چې دا عناصر هم د پاکه انرژۍ سیسټمونو او هم د پرمختللو نظامي تجهیزاتو لپاره اړین دي، نو د سپلای چین (supply chain) تسلط د یوې ستراتیژیکې جيوپولټیکي وسیلې په توګه کار کوي.

د نادرو خاورو عناصر د عصري ټیکنالوژۍ لپاره Незаده وړInputs دي. دوی په هر څه کې کارول کېږي، له स्मार्टफोनونو څخه نیولې تر بادي توربینونو او دقیق لارښوونکي مهماتو پورې. د دې کانپالانو د استخراج او پروسس کولو باندې کنټرول یوې دولت ته دا وړتیا ورکوي چې د خپلو رقیبانو پر تولیدي وړتیاوو اغیزه وکړي، دا یو داسې ډینامیک دی چې په کلیفورنیا کې د Mountain Pass کان د تجارتي شخارې په مرکز کې ځای پر ځای کړی دی ^[2].

چینې له ډېرې مودې راهیسې د نادرو خاورو په سکتور کې تسلط لرل او د خپل پروسس کولو زیربناګانو څخه ګټه اخیستل ترڅو خپله رقابتي بریا وساتي. د MP Materials او USA Rare Earth د کنټرول لیست ته په اضافه کولو سره ^[1]، بیجینګ د دې موادو د جریان او د هغې ټیکنالوژۍ چې د تصفیې لپاره کارول کېږي، په جریان باندې خپل کنټرول سختوي.

د امریکا هڅې د خپلواک سپلای چینونو د ترلاسه کولو لپاره تېزې شوې دي، ځکه چې دفاعي سکتور غواړي د چینایي وارداتو څخه reliance کم کړي. خو د دې کانپالانو د تصفیې پیچلتیا معنی دا ده چې حتی په کورنیو کانونو کې استخراج شوي مواد هم ډېری وخت پر بهرنیو پروسس کولو وړتیاوو تکیه کوي ^[3].

دا د سپلای چین جګړه یوازې د تجارتي توازن په اړه نه ده. دا د هغو بنسټیزو موادو په اړه یو سیالګی دی چې د اقلیمي بدلون د کمولو ټیکنالوژیو او د نظامي وړتیاو د راتلونکي نسل لپاره اړین دي ^[4]. د دې عناصر ستراتیژیک اهمیت ډاډ ورکوي چې د سپلای چین کې هر ډول ګډوډوالی کولی شي پر نړیوالو ټیکنالوژیکي بازارونو سمدستي اغیزې وکړي ^[5].