د دوه غونډو تجربه ښایي چې electrons هم د ذرې او هم د موج په توګه چلند کوي [1].
دا duality د مادې د کلاسیکو تصوراتو ته ننګیونه وي او د کوانټوم میخانیک (quantum mechanics) د څیړنې محور دی. دا پوهېدل چې څنګه یو واحد موجود دوه متضاد طبیعې لرلای شي، د هغو فزیکپوهانو لپاره اړین دي چې د univers د بنسټیزو قوانینو نقشه اخیستلو هڅې کوي.
فزیکپوه Sean Carroll د New Scientist لخوا تولید شوي یو ویډیو کې دا مفاهیم بیان کړي دي [1]. هغه وویل چې د تجربې پر مهال د electrons چلند په فزیک کې یو بنسټیز ټنشن (tension) څرګندوي. د دوه غونډو په ترتیب کې، electrons یوې داسې خنډ ته لیږل کیږي چې دوه خلاصونونه لري. که دوی یوازې ذرې وای، نو د تشخیص په سکرین باندې به دوه جلا بانډونه جوړولې تالې.
پرځای یې، electrons د interference pattern (مداخلې نمونې) رامینځته کوي، چې دا د موج د چلند یو ځانګړی نښه ده [1]. دا وړاندیز کوي چې هر electron د احتمال د موج په توګه په یو وخت کې د دواړو غونډو څخه ت sótلی شي. خو کله چې electrons تشخیص شي، نو دوی د مادې د تکې او محدودو ټکو په توګه ښکاره کیږي.
Carroll وویل چې دا پدیده د wave-function collapse په اړه ژورو پوښتنو ته لاره هواروي [1]. له خپراو موج څخه د یو ځانګړي ذرهاي ځای ته بدلون د کوانټوم تیورۍ د تر بحث لاندې ترټولو اړخونو څخه یو پاتې دی. دا پروسه په subatomic کچه د حقیقت طبیعیت تعریفوي—چېرته چې د ښکاره کیدو (observation) پروسه د سیسټم په حالت باندې اغیزه کوي.
دا څیړنې د دې intuition (حس) خلاف دي چې یو شی یا باید یو ټکی وي یا یو بهاره موج. تجربه ثابتوي چې په کوانټم کچه کې دا کټګورۍ یو بل سره overlap کوي [1]. پایله یو احتمالي چوکاټ دی چې چیرې د یوې ذرې ځای تر هغه چې اندازه کول (measurement) ترسره نشي، ثابت نه وي.
“electrons هم د ذرې او هم د موج په توګه چلند کوي”
د wave-particle duality دوام وړاندیز کوي چې میکروسکوپیک نړۍ د یوې ډیرې عجیبې او احتمالي کوانټم بنسټ څخه ترلاسه شوې خاصیت دی. د دوه غونډو تجربې په تحلیل کولو سره، ساینس پوهان کولی شي د 'measurement problem' په اړه ښه پوه شي، چې دا د کوانټم موج د ریاضیاتي تشریح او د تشخیص شوې ذرې د فزیکي حقیقت ترمنځ خالي ځای دی.
