برېتanie، جاپان او ایټالیا د شپږمې نسل د سټیلت (stealth) جنګیزو طیارو د ګډې پراختیا لپاره د بودیجې د کمښت له ستونزو سره مقابله کوي [1].
دا پروژه چې د Global Combat Air Programme (GCAP) په نوم یاده کېږي، د هوایي جګړې په ټیکنالوژۍ کې یو مهم 跳 (leap) استازیتوب کوي. په تمویل کې هر ډول ځنډ کولای شي د طیارې د تولید مهالوارۍ ته زیان ورسوي او د دریو ملګرو هیوادونو ترمنځ ډیپلوماټیکې اړیکې له ځایه خروځوي.
د GCAP لپاره لنډمهاله تمویل به د 2024 کال د جون په پای کې پای ته ورسېږي [1]. دې مهلادکې د پروژې د ځنډونو خطر رامنځته کړی دی، مګر دا چې یو نوی څو میلیارده پونډیز تمویل پکیج ترلاسه شي [1, 4]. د دې ستونزې د حل لپاره، برېتanie د دې پروګرام لپاره د 6 میلیارده پونډو د بودیجې پکیج چمتو کوي [5].
دا پراختیا یو لوی صنعتي هڅو ته اړتیا لري. اوسمهال د BAE Systems، Rolls-Royce او Leonardo څخه د 4,000 څخه زیات کارکوونکي په دې پروژه کې کار کوي [1]. دا شرکتونه هغه انجنیري او تولیدي مهارتونه وړاندې کوي چې د پرمختللو جنګي عملیاتو وړتیا لرونکي سټیلت (stealth) طیارې جوړولو لپاره اړین دي.
په هر حال، مالي ناڅرپتیا د خصوصي سکتور کې اندېښنې پیدا کړې دي. د BAE Systems یو اجرایي افسر، Herman Claesen وویل: "کهماکهما ژر اوډو اوږمهمهاله قراردادونه نه شي لاس ته رسېدل، شرکتونه شاید بل بدیل няه لري پرته له دې چې د خپلې ګډون په اړه بیا نظر evaluate کړي" [1].
د پروژې د ثبات په اړه راپورونه ګډ پ ګډ دي. ځینې تحلیلګران وړاندیز کوي چې د بودیجې کمښت د جاپاني چارواکو صبر امتحان کوي [4]. په مقابل کې، Leonardo وویل چې دا پروژه احتمال لري چې د برېتانیې د دفاعي بیاکتنې څخه پرته له هر ډول ځنډه ژونده پاتې شي [3]. کړاو د نقدو پیسو د سمدني اړتیاوو او د دریوو هیوادونو د اوږمهمهاله ستراتیژیک هدف ترمنځ دی ترڅو د هوایي برتري وساتیانه کړي.
“د GCAP لپاره لنډمهاله تمویل به د 2024 کال د جون په پای کې پای ته ورسېږي”
GCAP یوازې د تجهیزاتو د ترلاسه کولو پروژه نه ده؛ بلکې دا د اروپا او اسیا ترمنځ یو ستراتیژیک همغټی دی ترڅو د نوو هوایي تهدیدونو counteract کړي. د بودیجې اوسنی کړاو د مختلفو مالي کلونو او سیاسي دورونو کې د څو ملي национаيي بودیجې د协调 کولو ستونزه ښیي. که د 6 میلیارده پونډو تمویل চূড়ান্ত نشي، پایلهوار ځنډونه ممکن سیالانو ته اجازه ورکړي چې د سټیلت (stealth) او AI-driven جنګي سیسټمونو کې ټیکنالوژیکي خلا راپوره کړي.
