د فوق‌الحد شتمنانو او د نړۍ د فقیرانو ترمنځ د شتمنۍ خنډ تر هغه کچې پورته شوی چې تر اوسه ریکارډ شوی [1, 2, 3].

دا توپیر یو داسې kritikal سیسټمیک ناکامي ښکاره کوي چې د نړۍ ثبات او د نوې ټیکنالوژۍ ته دسترسی اغیزمنوي. لکه څنګه چې شتمنۍ د یوې کوچنۍ elitist ډلې په لاس کې راټولېږي، دا تفاوت نه یوازې په مالي شتمنیو کې، بلکې د مختلفو خلکو د artificial intelligence په څیر د وسایلو د کارولو وړتیا کې هم څرګندېږي.

تاریخي پروسو د شتمنۍ دې concentrations ته لاره هواره کړې ده. فکتورونو چې د دولتونو لومړنۍ جوړښتونه، نړیوال تجارت، neoliberal پالیسۍ، صنعتي کول او غلامي پکې شاملې دي، په ګډه سرچینې یوې کوچنې اقلیت ډلې ته منتقل کړې [1]. د Oxfam وروستیو تحلیلونو ویلي چې فوق‌الحد شتمنان په چټکۍ سره خپل دولت ډیروي [2].

دا نابرابرۍ د ډیجیټال خنډ (digital divide) کې په زیاتډه توګه لیدل کیږي. د 2026 کال د لومړین trimesture معلومات ښیي چې په شمالي هیوادونو کې د 15 څخه تر 64 کلنونو 27.5% generative AI وسیلې کاروي [4]. په مقابل کې، د جنوبي هیوادونو د همدې عمري ډلې یوازې 15.4% دا وسیلې کاروي [5].

دا ټیکنالوژیکي خنډ په پراخیدو دی. د شمالي او جنوبي هیوادونو ترمنځ د AI د کارونې توپیر د 2025 کال د دویم نیمایي په پرتله 1.5 سلټۍ زیات شوی [6].

سږکال په قیمتي فلزاتو کې د بازار نوسان (volatility) هم یاد شوی دی. د چاندی یا silver قیمت د جنوري په 29مه 105.07 یورو هر اونس ته ورسېد [7]، چې وروسته یې د فبروري په 17مه 62.30 یورو ته دټه کړه [8] او د مارچ په 4مه 71.23 یورو ته رسېد [9].

“د فوق‌الحد شتمنانو او د نړۍ د فقیرانو ترمنځ د شتمنۍ خنډ تر هغه کچې پورته شوی چې تر اوسه ریکارډ شوی”

د ریکارډي مالي نابرابرۍ او د 'AI divide' د زیاتیدونکي خنډ یوځای کیدل دا ښيي چې ټیکنالوژیکي پرمختګ ممکن موجوده ټولنیز طبقاتي توپیرونه نور هم زیات کړي. کله چې د تولید او اقتصادي ودې وسیلې په شتمنو هیوادونو کې تمرکز ومومي، د شتمنۍ د accumulated کیدو تاریخي دوره به احتمالاً چټکۍ شي، چې له دې امله به د پرمختګ په حال کې اقتصادونو لپاره به یوازې د نوښت (innovation) په واسطه د دې خنډ تړوول ستونزمن شي.