د امریکا او ایران د شخړې له امله د خام خامو تېلو د بیو لوړېدو سره په هند کې د تېلو بیې ډیریدې

په هند کې د تېلو بیې یو ځل بیا لوړې شوې، چې په ډیلي کې د پټرول قیمت له 100 روپیو څخه زیات شوی دی ^[1].

دا زیاتوالی د مصرفوونکو باندې لوی مالي فشار own اېښودونکی دی او په غرب آسیا کې د امریکا او ایران د شخړې اقتصادي اغېزې څرګندوي. په نړیوالو بازارونو کې د خامو تېلو د بیو نوسې هند حکومت مجبور کړی چې د زیانونو د کمولو لپاره خپل پخواني قیمتونه (price freezes) پریږدي.

د بیو وروستی زیاتوالی د 2026 کال د می 19 څخه ترسره شو ^[2]. دا په 11 ورځو کې څلورمې زیادت دی ^[1]. په لویو ښارونو لکه ممبۍ، چنۍ، کولکته او بنګلورو کې د ډیزل بیې تقریباً 3 څخه تر 5 روپیو پورې زیاتې شوې [1, 4]. ځینې راپورونه ښيي چې یوازې په یوې اونۍ کې د لیټر قیمت نږدې 5 روپۍ زیات شوی ^[4]، پداسې حالی کې نور معلومات د 3 څخه تر 4 روپیو پورې زیاتوالی ښيي ^[3].

پریم Minister Narendra Modi د لګښتونو د لوړېدو په ځواب کې د سفر د عادتونو د بدلون আহ্বান کړی دی. Modi وویل: "زه له граждаوو څخه غواړم چې کار-پولینگ (car-pooling) او عامه ترانسپورت څخه ګټه پورته کړي" ^[1].

دا ناثاباتۍ د غرب آسیا د بحران له امله ده، چې نړیوال قیمتونه یې لوړ کړي [5, 6]. دې څپې د کورنیو انرژۍ چمتو کونکو لپاره یو ستونزمن وضعیت رامنځه کړی. راپورونه وايي چې هندی تېلو شرکتونه په ورځ کې 1,600 کروړ روپۍ زیان کوي ^[7].

د بازار تحلیلګران وړاندایي چې اوسنی تعدیل ممکن د دې خلا د پوره کولو لپاره کافي نه وي. Kotak Institutional Equities وویل چې د خامو تېلو د لوړېدونکو قیمتونو او د غرب آسیا د شخړې له امله چې د هند اقتصاد ته فشار رسوي، د تېلو بیې ممکن 13 څخه تر 17 روپیو پورې نورې زیاتې شي ^[3].

د دې میاشتې په پیلا کې ځینې تعدیلات کوچني وو، چې په یو کې د لیټر قیمت نږدې 90 پېسې زیات شوی و ^[8]. خو د دې بدلونونو تکرار د نړیوالو تېلو بازار د دوامداره ناثاباتۍ منعکس کوي.