د ایران، اسرائیل او متحده ایالاتو ترمنځ جګړې تجارت او د انرژۍ جریان ګډوډ کړی، چې په څو آسیوي هیوادونو کې یې د پاتې شونو اقتصادي زخمونه پریښي [1].
دا ګډوډي ځکه چې ډیره مهمه ده چې ډیری آسیوي اقتصادونه د انرژۍ لپاره په خلیجي وارداتو ډیر تړلي دي. د shipping د یوې اصلي لارې تړل کېدل داسې یو ټکان رامنځته کوي چې په صنعتي او مصرفي بازارونو کې خپاتیږي او د اوږدمودتۍ اقتصادي ثبات ته ګواښ جوړوي [3].
دا بحران په ۲۰۲۴ کال کې د هرمز تنگې د تړل کېدو څخه وروسته شدت شوه [1]. دا پېښه د ایران او اسرائیل ترمنځ د جګړې د شدت کېدو په Result رامنځه شوه، چې په عملي توګه یې د تیلو او ګاز د ترانزیت یوه کلیدي لاره تړله [1, 3].
هند، جنوبي کوریې، سری لنکا او مالیزیا په ګوماره اقتصادونو د انرژۍ د دې جریانونو د له لاسه ورکولو له امله له سختو ننګونو سره وړانده شوي دي [1, 2]. د انرژۍ دې ټکان تجارت خنک کړی او په سیمه ییزو پراخو بازارونو اغیز کړی، ځکه چې هیوادونه د எரிو د بدیلو سرچینو په لټه کې دي [1, 3].
که څه هم سمدستي علت نظامي escalation و، خو د پایلې توګه رامنځه شوی اقتصادي زیان لا هم پاتې دی. د دې تنگې تړل کېدو یو داسې bottleneck رامنځته کړی چې نه یوازې انرژۍ، بلکې په ټوله سیمه کې د تجارت عمومي logistics ته اغیز کوي [1, 3].
د سیمې د ثبات لپاره هڅې لا هم ستونزمنې دي. د سولې امکانات لا هم نامعلوم پاتې دي ځکه چې د متحده ایالاتو، اسرائیل او ایران ترمنځ geopolitical tensione د انرژۍ په بازارونو کې نوسان (volatility) ساتي [4].
“په ۲۰۲۴ کال کې د هرمز تنگې تړل کېدل په آسیا کې د انرژۍ یو لوی ټکان رامنځته کړ.”
د هرمز تنگې Prolonged تړل کېدل ښیي چې د آسیوي انرژۍ امنیت د مینځني خاورې geopolitical volatility ته څومره حساس دی. څرنګه چې هند او جنوبي کوریې په څیر هیوادونه په خلیجي تیلو او ګاز باندې ډیر تړلي دي، نو په دې تنگه کې یو strategic bottleneck کولی شي یو سیمه ییز نظامي conflict په ټوله آسیا-پیسیفیک سیمه کې په یو systemic economic crisis بدل کړي.
