د ایران او اسرائیل/امریکا conflict نړیوالو شرکتونو ته اټکماً 25 ملیارده ډالره زیان رسولی دی [1].
دا مالي تاوانونه ښیي چې نړیوال تجارت د geopolitical ناثباتۍ وړاندې څومره حساس دی. څرنګه چې دا conflict د بحري ترانزیت د مهمو لارو په شاوخوا کې دی، نو د دې اقتصادي اغېزې یوازې د جګړېAxes ته محدود نه دي، بلکې هر هغه سکتور ته رسیدلي چې د shipping او د انرژۍ د قیمتونو ثبات ته اړتیا لري.
اقتصادي فشارونه په 2024 کال کې د conflict د شدتیدو څخه وروسته پیل شول [2]. تحلیلګرانو ویل چې Strait of Hormuz یو اصلي flashpoint دی، چیرې چې د ایران اقدامات supply chains یې ګډوډ کړي او د تجارت مهمې لارې یې پرې کړې دي [1, 2]. دې ناثباتۍ شرکتونه اړ کړي چې د لویاو بدیل logistics لاره پیدا کړي یا د ځنډې شوو货物و لګښتونه په خپله absorb کړي.
د انرژۍ بازارونو دا اغېزې په مستقیمه توګه احساس کړې دي. د conflict پر مهال د تیلو قیمتونه تر 81 ډالرو پر هر بیرل پورته کېدل [3]. د انرژۍ په لګښتونو کې دې زیاتوالي د تولیداتو او ترانسپورټي شرکتونو عملیاتي لګښتونه زیات کړل، چې د شرکتونو لخوا راپورته شوی د ملیاردونو ډالرو مجموعي زیان ته یې من contributing کړ [1].
د دې لپاره چې مجموعي مالي زیان څنګه محاسبه کیږي، دغه ډیره توپاکه شته. سره له دې چې ځینې راپورونه د نړیوالو شرکتونو پر 25 ملیارده ډالرو لګښت تمرکز کوي [1]، نور اټکلونه وړاندیز کوي چې یوازې د امریکا لپاره دا لګښت تر 1 تریلیون ډالرو پورې رسیدلی شي [4]. دا توپاکه د شرکتونو د مستقیمو زیانونو او پراخو macroeconomic اغېزو ترمنځ توپیر ښیي، لکه د حکومت لګښتونه او د GDP د ودې کموالی.
شرکتونه د دې ناثابته حالتونو سره مقابله کولایي ترڅو د سرچینو د امنیت اړتیا او په یوې جګړه ایزه سیمه کې د کاروبار د زیاتو لګښتونو ترمنځ توازن پیدا کړي [1, 2].
“جګړې په نړیواله کچه شرکتونو ته اټکماً 25 ملیارده ډالره لګښت رسولی دی”
د شرکتونو د 25 ملیارده ډالرو زیان او د امریکا د 1 تریلیون ډالرو اټکل ترمنځ لویه فاصله ښیي چې د دې conflict حقیقي لګښت یوازې د شرکتونو په بیلنس شیټ کې نه دی، بلکې په سیسټماتیک macroeconomic تخریب کې دی. پر Strait of Hormuz تکیه د نړیوال اقتصاد لپاره یو ستراتیژیک کمزوری پاتې کیږي، چیرې چې یوه سیمه ایزه escalation کولی شي په ټوله نړۍ کې د انرژۍ او توکو پر نرخونو سمدستي inflationary فشار رامنځته کړي.
