د ایران حکومت د هرمز تنگ (Strait of Hormuz) لپاره د عاید یو نوی ماډل تیاروي چې محور یې د امنیت او navigation خدمات دي [1].
دا پرمختګ د نړۍ د انرژۍ د تجارت د خورا مهمو ټ促进ونو څخه د یو د ناثاباتۍ خطر پيدا کوي. څرنګه چې د هرمز تنگ د نړیوالو تېلو د ترانزېټ لپاره اړین دی، نو د تهران هر ډول کوشش چې د مالي یا عملیاتي ځواک توازن بدل کړي، کولی شي د یوې پراخې نړیوالې کړکېزې سبب شي [1].
ایران قصد لري چې دا پلان د pilotage، د چاپېرتیا ساتنې او امنیتي خدماتو وړاندې کولو تر ሽፋን لاندې پلي کړي [1]. د دې ټکو (fees) په پېدان کولو سره، د ایران حکومت غواړي د عاید نوي سرچینې پیدا کړي او د نړیوالې انرژۍ تجارت د نفوذ مرکز خپل ګټه کې کړي [1].
د امریکا ولسمشر Donald Trump د دې پرمختګونو په ځواب کې د پوځي escalation (تشنج) خبرداری ورکړی دی. Trump ویې ویل چې د امریکا پوځ به د ایران پر وړاندې خپلې عملیاتونه جاري وساتي او امریکا به دې هیواد ته "په ډیره سختۍ" (very hard) سره ضربه وووهي [2].
د امریکا اداره دا اقدامات په سیمه کې د ایران د چلند په اړه د یوې "سري خط" (red line) څخه تېرېدل ګڼي [2]. Trump ویل چې هدف د نورو تشنجونو مخنیوی دی، هرڅه چې د پوځي ځواک د کارولو ګواښ لا هم د تهران په وړاندې د امریکا د اوسني ستراتیژیک پلان یو مرکزي رکن پاتې کېږي [2].
دا تشنج د مینځنۍ خاورې د بحري لارو د کنټرول لپاره د یوې پراخې مبارزې انعکاس دی. پداسې حال کې چې ایران هڅه کوي د خپل جغرافیایي موقعیت څخه د اقتصادي ګټو لپاره ګټه پورته کړي، امریکا ټینګار کوي چې د تجارت د آزادې جریان او د خپلو ستراتیژیکو ګټو د ساتنې لپاره به ځواک وکاروي [1, 2].
“ایران د امنیت، navigation، pilotage او د چاپېرتیا ساتنې د خدماتو په نوم د هرمز تنگ لپاره د عاید یو نوی ماډل تیاروي.”
د هرمز تنگ څخه د عاید ترلاسه کولو د ایران هڅه او د امریکا د پوځي ځواک د کارولو ګواښ دا ښيي چې وضعیت له ډیپلوماټیک تشنج څخه د فعال brinkmanship (سره کडा) په لور تللی دی. د navigation او امنیت لپاره د پیسو غوښتلو په کوشش کولو سره، ایران د نړیوالې ټولنې د زغم کچه د انرژۍ د دې نړیوالې رګ د کنټرول په اړه چکوي، په داسې حال کې چې د امریکا ځواب وړاندیز کوي چې د وضعیت هر ډول ګډوډوالی به یوازې د制裁 (sanctions) پر ځای په پوځي عملیاتو ځواب ورکړل شي.
