د امریکا چارمندانو وویل چې د ایران یو وړاندیز، چې هدف یې د هرمز تنگې (Strait of Hormuz) له لارې د کښتۍ تګ او راتګ لپاره د ټول یا فیس وضعول دي، د سولې تړون په لاره کې خنډ ګرځېږي [1].
دا شخاره د نړۍ د یو له خورا مهمو بحري ټیټو نقطو (chokepoints) په اړه ده. څرنګه چې د هرمز تنگه د نړیوالې انرژۍ د امنیت لپاره حیاتي اهمیت لري، نو د ازاد تګ او راتګ محدودولو یا د ترانزیټ څخه د ګټې ترلاسه کولو هر ډول هڅه کولی شي نړیوال تجارت او د تېلو بازارونه ناثابات کړي.
د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وویل چې د هرمز تنگې کې د ټول یا فیس سیسټم د رامینځته کولو لپاره د ایران کوشش "پذیر نه دی" او دا به یو تړون غیر امکان پذیر کړي [2]. مذاکرات اوس مهال په واشنګټن کې روان دي، چیرې چې ډیپلوماټان هڅه کوي یو پراخ تړون ته ورسېږي [1].
ایران غواړي دا ټول رامنځته کړي ترڅو عاید ترلاسه کړي او د دې اوبنیې پر وړاندې ستراتیژیکه ګټه ترلاسه کړي [3]. خو د امریکا موقف دا دی چې داسې یو سیسټم به د کشتۍ تګ او راتګ د ازادۍ په اړه نړیوالو نورمونو ته زیان ورسوي.
د کښتۍ د فیسونو پر وړاندې د کړکېچ سره سره، روبیو وویل چې په خبرو کې ښې نشانې شته [3]. دا اختلاف لا هم یو اصلي مشکل پاتې دی، ځکه دواړه هیوادونه د سولې د تړون پیچلتیاوې حل کولو هڅې کوي [1].
د امریکا چارمندانو د ټول وړاندیز ته د کومې بدیل وړاندیز ذکر نه کړی، خو ویل یې چې د ایران اوسنی غوښتنه د پرمختګ په وړاندې یو خنډ دی [3]. خبرې په امریکا کې دوام لري، ځکه دواړه خواوې د هرمز تنگې ستراتیژیک اهمیت او د ډیپلوماټیکې بریا احتمالاتي فرصتونه څاڅي [1].
“د هرمز تنگې کې د ټول یا فیس سیسټم د رامینځته کولو لپاره د ایران کوشش "پذیر نه دی" او دا به یو تړون غیر امکان پذیر کړي.”
د هرمز تنگې پر سر دا شخاره د ایران د اقتصادي ګټو ترلاسه کولو د غوښتنې او د امریکا د خلاصو بحري لارو د ساتلو د ژمنې ترمنځ کړکېچ څرګندوي. که ایران په بریالیتوب سره دا ټول تطبیق کړي، نو په حقیقت کې به د یو نړیوال ترانزیټ مرکز پر خپل সার্বভৌম کنټرول دعوه وکړي، چې دې ته کولی شي په ټوله نړۍ کې د انرژۍ لګښت زیات کړي او په فارسي خلیج کې د جيوپولیتیکي ځواک توازن بدل کړي.
