نظري فشاري ساینس پوه Jim Al-Khalili په The Royal Institution [1] کې یوې پریزنټیشن کې وویل چې لمر د quantum tunnelling له امله ځیغی.
دا میکانیزم په ځمکه باندې د ژوند د شتون لپاره بنسټیز دی. که پروتونان د بریقي repulsion د ماتولو وړتیا نه درلوده، نو هغه nuclear fusion چې د لمر لپاره انرژي تولیدوي به نه رینځیدای، او د لمر سیسټم به تیاره او یخ پاتې کېدای.
Al-Khalili وویل چې د لمر مرکز د nuclear fusion ځای دی، چیرې چې د هایډروجن اټمونه یوځای کیږي ترڅو helium تولید کړي. خو پروتونان مثبت چارج لري، چې یو قوي repulsive force رامینځونه کوي چې د Coulomb barrier په نوم یادیږي. د classical physics له مخې، د لمر دننه تودوخه او فشار دومره زیات نه دي چې دا پروتونان په زور یوځای کړي.
Quantum tunnelling د دې انرژۍ خالي ځای (gap) لپاره حل وړاندې کوي. په quantum realm کې، ذرات ثابت موقعیت نه لري بلکې د probability waves په بڼه موجود وي. دا یو پروتون ته اجازه ورکوي چې کله ناکله د انرژۍ د خنډ (barrier) له فشار څخه تېر شي یا "tunnel" کړي، پرځوې چې د repulsion بل لور ته ورسېږي او fusion پیل کړي.
Al-Khalili وویل: "لمر د quantum tunnelling له امله ځیغی" [1].
دا پروسه په هر ثانیه کې ملیاردونو ځله د لمر په مرکز کې تکراریږي. د فیوژن لپاره د classical اړجیو څخه په تېرېدو سره، quantum tunnelling د انرژۍ د یو مسلسل خروج ډاډ ورکوي چې د ملیاردونو کلونو لپاره د لمر رڼا ساتي. پایله واره انرژي د مرکز څخه د سطحې لور ته حرکت کوي او په پای کې د لمر د رڼا په بڼه ځمکې ته رسیږي.
دا سخنړه، چې په لندن کې د The Royal Institution لخوا خپرې شوې، ښيي چې څنګه د physics تر ټولو کوچنۍ کچې د کائنات د تر ټولو لویو شیانو چلند ټاکي. Al-Khalili د دې پیچلو تعاملاتو په ساده کولو سره، د نظري quantum mechanics او د لیدل کېدونکو astronomical پدیدو ترمنځ پل جوړوي.
“لمر د quantum tunnelling له امله ځیغی.”
دا تشریح د میکرو-کچه quantum اغیزو باندې د ماکرو-کچه ستوري ثباتي حساس تړاو په ګتو کوي. که د physics قوانین tunneling منع کړایتای، نو لمر به هیڅکله نه ځیغیدای، چې دا ثابتوي چې د کائنات تر ټولو لوی د انرژۍ سرچینې د quantum mechanics د غیر منطقي یا counterintuitive قوانینو لاندې چلند کوي.
