د ناسا (NASA) جیمز ویب (James Webb) سپیس ټیلسکوپ د 2026 کال د مای د 7مې په نیټه د M77 ګالکسي د روښانه مرکز یو عکس ثبت کړ [1].
دا عکس د یوې سترې تورېسکاره (supermassive black hole) او د ګالکسي شاوخوا موادو ترمنځ د تعامل په اړه مفصل معلومات وړاندې کوي. د ګالکسي له مرکز څخه د خپرېدونکي تودوخې او رڼا د جلا کولو په واسطه، ستورپالان کولی شي په ښه توګه پوه شي چې جاذبه څنګه د سپیرال (spiral) ګالکسیو تکامل ته شکل ورکوي.
M77 چې په Cetus برج کې موقعیت لري، له ځمکې څخه تقریباً 45 ملیونه نوري کلونه لرې دی [2]. د دې ټیلسکوپ د منځني инфра-ریډ وسیلې، چې MIRI په نوم یادیږي، څخه د کائناتي خاورو دباندې د تېرېدو لپاره کار&=ا وشو ترڅو د ګالکسي جوړښت څرګند شي. پایله لرونکی عکس د څرخندونکو سپیرال بازوونو او د ګالکسي په ډیسک کې موجودې خاورې په روښانه ډول ښکاره کوي [3].
د M77 په مرکز کې، ګاز د مرکزي تورېسکارې د قوي جاذبې له امله یوې سختې او ګړندۍ مدار ته کش کیږي [1]. د دې پروسې له امله رامنځه来的 رګړنې ګاز تودوي، چې د دې په نتیجه کې شدیدې رڼا خپرېږي [1]. د ناسا ټیم وویل چې دا پدې توګه د "د خاورو په څرخندونو کې د رڼا د یو څراغ" اغیز رامنځه راولي [4].
د ناسا د ویب ټیم وویل: "دا نوی عکس د ویب د منځني инфра-ریډ وسیلې (MIRI) له خوا د دې ګالکسي څرخندونکي سپیرال بازوونه، په ډیسک کې خاورې او د هغې د مرکز داسې یو ځل روښانه ښکاره کوي چې تر دې وړاندې هیڅکله نه وو لیدل" [3]. ټیم یادونه وکړه چې ګاز د مرکزي تورېسکارې په شاوخوا کې په ګړندۍ توګه څرخېږي، تودېږي او رڼا خپرې کوي [3].
ځکه چې MIRI وسیله منځنی инфра-ریډ رڼا تشخیصوي، نو دا کولی شي د هغو ګڼو خاورو څخه تېره شي چې ډېرهکره د ګالکسیو مرکزونه په لیدونکي رڼا (visible-light) عکسونو کې پټوي. دا څېړونکو ته اجازه ورکوي چې د accretion پروسې (هغه طریقه چې په Procuration کې توره ساره نږدې مواد خوري) په بې سارې روښانتیا سره مشاهده کړي [1].
“د خاورو په څرخندونو کې د رڼا یو څراغ”
په منځني инфра-ریډ طیف کې د M77 د مرکز مشاهده کول ساینسستانو ته اجازه ورکوي چې د ستورو ترمنځ د خاورو له مداخلې پرته د accretion ډیسکونو فزیکي حالت مطالعه کړي. دا معلومات د دې لپاره چې ګالکسي مرکزونه څنګه د ستورو جوړولو او د ګالکسي د پاتې برخې په جوړښت کې ثبات ته اغیز کوي، د ماډلونو په اصلاح کې مرسته کوي.
