په Dartmouth College کې څېړونکو موندلې چې اخټاګان په لابراتواراتي تجربو کې د پټو ښکارانو د موندلو لپاره له ارسېو څخه ګټه اخیستلی شي [1].
دا څېړنه وړاندې کوي چې اخټاګان د مکاني ادراک او د ستونزو د حل داسې وړتیا لري چې پخوا به یې په بې فقراتو (invertebrates) کې کم underestimated ګڼله. د دې په پوهېدو سره چې دا حیوانات څنګه د خپل چاپيو د تعيين لپاره له انعکاس-شکلونو څخه ګټه اخلي، ساینس کولی شي د هوښیارۍ تکامل په ښه توګه رسم کړي.
دا موندنې په دې میاشت کې په Current Biology مجلې کې خپرې شوې [1]. دا څېړنه په دې باندې تمرکز کړی چې اخټاګان څنګه د خوړو موندلو لپاره په پیچلو چاپیو کې حرکت کوي. د تجربو پر مهال، دې حیواناتو ته ارسې وړاندې شوې چې دوی ته یې اجازه ورکړه هغه ښکار وګوري چې د دوی له مستقیم نظر څخه پټ وو [1].
د دې پرځای چې اخټاګان ارسې د یو فزیکي خنډ یا ټولنیز سیال په توګه وګڼي، دوی له انعکاس څخه د navigation یا لارې موندلو لپاره د یو وسیلې په توګه ګټه واخیسته. دا چلند د مکاني استدلال (spatial reasoning) ظرفیت ته اشاره کوي، یعنې د دوه-ابعادي عکس ته په فزیکي ځای کې د درې-ابعادي عمل بدلولو وړتیا [1].
Cephalopods له ډېرې مودې راهسې د خپل هوښیارۍ او تطابق وړتیا لپاره پیژندل شوي دي. په دوسیه کې د 2016 کال کې د Inky اخټا مشهوره تښتنه یادول شوې [1]، چې د دې ډول حیواناتو د ناپیژندل شویو چاپیو د مدیریت او د آزادۍ لپاره د ستونزو د حل وړتیا ته اشاره کوي.
د Dartmouth ټیم د دې نتیجو د نورو معرفتيtestXونو سره د پرتلاوه په توګه هدف لري چې معلومه کړي آیا دا د ارسې په اساس navigation یو زده شوی چلند دی یا یو فطري ځانګړتیا. د پټ هدف په اړه د معلوماتو ترلاسه کولو لپاره د یوې بهرنۍ وسیلې کارول د پرمختللې معرفتي پروسې یو نښان دی [1].
“اخټاګان کولی شي د پټو ښکارانو د موندلو لپاره له ارسېو څخه ګټه اخلي، چې د مکاني معرفتي وړتیاوې ثابتوي.”
د اخټاګانو د navigation لپاره د ارسې کارولو وړتیا وړاندې کوي چې پیچلې معرفتي دندې، لکه مکاني نقشه کول او د چاپیو د وسیلې په څیر کارول، یوازې mammals یا lbirds ته محدود نه دي. دا څېړنه د هوښیارۍ د پراختیا په اړه تقلیدي نظریات ننګوروي او وړاندې کوي چې convergent evolution په molluscan lineage کې د ستونزو د حل لوړې وړتیاوې رامنځته کړې دي.
