د Oslo د سوله څېړنې институټ (PRIO) په یوه راپور کې ویل کیږي چې په 2025 کال کې نړیوالې جګړې له 1946 راهسې خپلو تر ټولو لوړو کچو ته رسیدلې [1].
د تاوتریخوالي کې دا زیاتوالی د امنیتي وضعیت د خرابیدو نښه ده، چې چیرې دولتي جګړې په بې سارې سرعت سره زیاتیږي. دا tendência د نړیوالې ډیپلوماسي د ناکامۍ او په ټوله نړۍ کې د ملکي خلک mercancو د زیانمنوالي د شدیدې زیاتوالي په معناست.
د "Conflict Trends" راپور په 2025 کال کې په 35 هیوادونو کې 65 فعالې جګړې ثبت کړې دي [1]. دا شمیره د 2024 کال په پرتله تقریباً دوه برابره زیاته ده [1]. معلومات ښیي چې نړۍ د دویمې نړیوالې جګړې څخه وروسته د دولتي جګړو تر ټولو لوی او لوړ ټاپ تجربه کوي [2].
د فعالو جګړو د سیمو په څیر د بشري تلفات هم زیاتی شوي دي. PRIO وویل چې په 2025 کال کې د جګړو اړوند له 255,000 څخه زیات مړاوې شوي دي [1]. دغه ادارې دا زیاتوالی د جګړو د شدتیدو او د ملکي وګاړو پر وړاندې د حملو د زیاتوالي سره تړاوکړی دی.
څو ناحیې د تاوتریخوالي د اصلي مرکزونو په توګه څرګندې شوې. راپور کې د Ukraine او Gaza جګړې او همدارنګه په Sudan کې د نوې تاوتریخوالي یادونه کړل شوې [1]. سربېره پردې، د India، Pakistan او Afghanistan د سرحدونو په سیمو کې سیمه ییزې جګړو هم په نړیواله کچه د دې شمیرې په زیاتوالي کې رول لوبولی [1].
دا راپور دغه ځانګړې جغرافیایي سیمې د نړیوالو جګړو د üldي زیاتوالي د اصلي لاملونو په توګه پېژاندي. د زمینې د پخوانیو شخړو او نویو سیمه ییزو ناثباتو ترکیب د جګړو شمیر خپل تاریخي او لوړ ټاپ ته رسولی دی [2].
“نړیوالې جګړې په 2025 کال کې له 1946 راهسې خپلو تر ټولو لوړو کچو ته رسیدلې”
د 2024 او 2025 کلونو ترمنځ د فعالو جګړو دوه برابره زیاتوالی د سیمه ییزو ناثباتو څخه د سیسټمیک نړیوالې ناثباتۍ ته د چټک بدلون ښکاره کوي. له 1946 راهسې د داسې کچې ته رسیدل چې وړاندې نه وه لیدل شوې، د جګړو دا موجوده دوره ښیي چې هغه میکانیزمونه چې د دولتي کچې جګړو د مخنیوي لپاره جوړ شوي وو، د اروپا، مینځنی خاوره او افریقا کې د سیمه ییزو جګړو د کنټرولولو کې ناکامه شوي دي.
