فزیکپالانو د معلوماتو د تېر وخت ته د انتقال لپاره یو ماډل وړاندیز کړ

فزیکپالانو یو ریاضیکي ماډل ترتیب کړی چې ښيي محدود کوانټم معلومات کولی شي د تړلو زمانې-سابه منحنیو (closed timelike curves) له لارې شاته وخت ته لیږل شي [1, 2].

دا نظري پرمختګ د عام نسبیت (general relativity) او کوانټم میکانیک (quantum mechanics) ترمنځ د اوږدې مودې شته ټکر ته ځواب ورکوي. د دې په ټاکلو سره چې ایا معلومات کولی شي پرته له علتیايي تناقضونو، لکه د نیکپاره تناقض (Grandfather Paradox)، تېر وخت ته لاړ شي، څېړونکي ممکن د کائنات د بنسټیزو قوانینو په اړه نوي پوهې ترلاسه کړي [1, 2].

دا څېړنه د MIT ډاکټر Seth Lloyd د领导ۍ لاندې ترسره شوه، چې د مریلنډ پوهنځار او نورو ادارو له څېړونکو سره یې همکاري کړې وه [1, 2]. ډله یې په دې موضوع تمرکز کړ چې ایا کوانټم میکانیک د علتیا (causality) په ساتلو سره د معلوماتو تېر وخت ته انتقال اجازه ورکوي [1, 2].

لوډ (Lloyd) وویل: "زموږ پایلې ښيي چې کوانټم معلومات کولی شي پرته له دې چې علتیا наруښ شي، په وخت کې شاته لیږل شي" ^[1].

دا څېړنه، چې د ۲۰۲۳ کال په مارچ کې خپره شوې ^[2]، وړاندیز کوي چې د دې سفر وړ د معلوماتو اندازه خورا محدوده ده. د ماډل له مخې، د هرې تړلې زمانې-سابه منحني لپاره د معلوماتو اعظمي مقدار چې شاته لیږل کیدای شي یو qubit دی، چې تقریباً د کلاسیک معلوماتو له یو bit سره برابر دی ^[1].

دا محدودیت د کلاسیک تناقضونو د څخه د بچ کېدو لپاره د ماډل د وړتیا اصلي محور دی ^[2]. که څه هم ځینې راپورونه وړاندیز کوي چې کلاسیک پیغامونه لیږل کیدای شي، خو نور تحلیلونه ښيي چې یوازې یو واحد qubit کوانټم معلومات لیږل کیدای شي، نه 임اربیټري کلاسیک پیغامونه [1, 2].

دا نظري کار په متحده ایالاتو کې په MIT او د مریلنډ پوهنځار کې ترسره شوی [1, 2]. موندنې وړاندیز کوي چې د فزیک قوانین ممکن د retrocausality یو خورا ځانګړی او محدود ډول ومني چې د پیښو د وخت کرښې (timeline) نه خرابوي [1, 2].