د امریکا سترې محکمې د پنجشنبې په ورځ، د 2026 کال د جون په 25مه، پریکړه وکړه چې د Trump اداره کولی شي په قانوني ډول د هایټي граждаوو لپاره د Temporary Protected Status (TPS) پایپلا {3}.
دا پریکړه هغه بشري وضعیت لیرې کوي چې کډوال د ترحکې یا ډیپورټ څخه خوندي کوي او د کار کولو اړین اجازه نامې ورکوي. د هایټي ټولنې لپاره، د دې خوندونو له لاسه ورکول د دوی قانوني استقرار، اقتصادي ثبات او روغتیایي خدماتو ته لاسرسی ګواښوي.
په بروکلین کې د “Little Haiti” په سیمه او د Long Island په اوامو کې، د ټولنې غړو د دې پریکړې څخه وروسته خپلې ویرې څرګندې کړې [1, 2]. په ټوله متحده ایالاتو کې سلګونه زره هایټي کډوال کولی شي خپل TPS خوندونه له لاسه ورکړي [1]. په ځانګړي توګه په Long Island کې، زرګونه هایټي او سوریایي کډوال اوس د کار د اجازه نامو د له لاسه ورکولو او ترحکې له خطر سره وړاندې دي [2].
TPS په اصل کې هغه کسانو ته ورکړل شوی وو چې د هایټي څخه وو، ځکه چې په خپل هیواد کې د دوی د ستنیدو شرایط ناسم او ناخونده وو. د محکمې پریکړه ادارې ته اجازه ورکوي چې دا وضعیت پای ته ورسوي، چې د حقوقو څارونکو په باور دا اقدام په هایټي کې د روانې ناثابتي په نادیده کولو سره شوی دی.
والي Kathy Hochul وویل چې دا پریکړه به روغتیایي سیسټم "لمبزه/ناکاره" کړي [2]. د قانوني وضعیت له لاسه ورکول ډیری وخت د عامه روغتیایي خدماتو او بیمې لپاره د وړتیا له لاسه ورکولو ته conducive وي، چې له امله یې یو لوی نفوس پرته له طبي copertura پاتې کیږي.
د ټولنې فعالانو وویل چې ادارې ته د دې خوندونو د پایپلا اجازه ورکول به هایټي کډوال "پرڅชันدو او بې ځایه مینو" ته لېژي [5]. دا پریکړه د هغو کورنیو لپاره یو سمدستي قانوني ناثابتي رامنځته کوي چې کلونه مینه په متحده ایالاتو کې د دې باور سره ژوند او کار کولیست چې بشريت پالنې خوندونه به دوام وکړي.
د TPS د پایپلا په اړه قانوني ننګونه دې ته متوجه وه چې آیا ادارې په خپل سر او بې قاعدې ډول عمل کړی که نه. د ادارې لپاره د لارې په خلاصه کولو سره، سترې محکمې د هایټي د خوندیتوب د تعیین حق یو ځل بیا изпълي څانګې (executive branch) ته върګاوه.
“دا پریکړه به روغتیایي سیسټم 'لمبزه' کړي.”
دا پریکړه د کډوالو د قوانینو په تطبیق کې یو لوی بدلون ښيي، ځکه چې د زیانمنو ډلو لپاره یو مهم قانوني سپر لیرې کوي. د изпълي څانګې د TPS د پایپلا د واک په تاییدولو سره، محکمې اداري اختیار ته د هغو بشريت پالنو په پرتلا کې ترجیح ورکړې چې په اصل کې دا خوندونه رامنځته کړي وو. دا احتمالاً د ترحکې (ډیپورټ) د کړوچارونو په زیاتوالي او په هغو سیمو کې د کاري بازار او عامه روغتیایي पायाڅرګونو په لوی ګډوډوالي چې د کډوالو نفوس پکې زیات دی، لکه نیویارک ښار، leading کیږي.
