ټرمپ د هرمز تنگه کې د ایران د کښتۍو د ویښتیا ګواړانې وکړې

پangulo Donald Trump د 2020 کال په اپریل کې خبرداری ورکړ چې متحده ایالات به هغه ایرانی کښتۍ له منځه یوسي چې هڅه به کوي د هرمز تنگه (Strait of Hormuz) تیره کړي ^[1].

دا ګواړانې د نړۍ د تېلو د ترانزیت یوې تر ټولو مهمې نقطه (chokepoint) ته په نښه کړې، چیرې چې هر ډول نظامي escalation د نړیوال انرژۍ بحران او د متحده ایالاتو او ایران ترمنځ د مستقیمې جګړې خطر زیاتوي.

دا بیانیې، چې د 2020 کال د اپریل 5 او اپریل 7 ترمنځ راپورته شوې ^[2]، په لبنان کې د ایران د پروکسي فعالیتونو او د ایران د هغو هڅو په ځواب کې وې چې د دې لاره څخه د تېرېدونکو کښتۍو څخه پیسې (tolls) وغواړي ^[3]. ټرمپ وویل چې متحده ایالات به د امریکا او متحدې ملکاتو د کښتۍو لپاره د خپګان یا د ترانزیټ پر محدودیتونو هیڅ ډولe زغم نکړي ^[3].

ټرمپ وویل: "موږ به هرې ایرانی کښتۍ ته چې د هرمز تنگه تېرېدو هڅه وکړي، ویښته ورکړو" ^[1].

د ولسري ریټوریک د unrestricted shipping د غوښتنې او د ستراتیژیکې لاره د بشپړ بلاک (blockade) ترمنځ بدلون موندلی و ^[4]. دا tensione د سیمې د ناثاباتۍ له تاریخ څخه وروسته راغلې، چې پکې د 1980 لسیزې راهسې د هرمز تنگې لومړی بندول شامل دي ^[5].

ټرمپ وویل چې متحده ایالات به د ایران د مداخلې د مخنیوي لپاره د دې لاره کنټرول په لاس کې ونیسي. هغه وویل چې د هیوادونو مشران، په ځانګړې توګه د متحده ایالاتو، به هیڅکله د اخلاص یا pressures ته سر نه تکاوي ^[4]. هغه زیاته کړه چې که ایران په هرمز تنگه کې د کښتۍو څخه د ټول اخیستلو هڅه وکړي، متحده ایالات به یې نه زغمي ^[3].

د هرمز تنگه د عُمان او ایران ترمنځ د اصلي بحري اړیکې په توګه کار کوي، چې دا یې د بحري tensione یو مرکز ګرځوي ^[6]. متحده ایالاتو تاریخیاً په دې سیمه کې خپل بحري حضور ساتلی دی ترڅو د تجارت وړیا جریان یقیني کړي، مګر د 2020 کال ګواړانو د دې لاسرسۍ د ساتلو لپاره د مرگونکي ځواک د کارولو اراده ښودله ^[1].