د ډرونونو ټیکنالوژي او ډیپلوماسي د اوکراین او ایران د جګړو یو له بلې سره تړاو

د ډرونونو د ټیکنالوژۍ پراخوالي او د نړیوالو ډیپلوماټیکو محورونو د بدلون له امله په اوکراین او ایران کې جګړې په زیاتوالي سره ورته کیږي.

دا ورته والی ځکه اهمیت لري چې د عصري جګړې لپاره یو نوی چوکاټ وړاندیز کوي. د ټیټ لګښت لرونکو بې سرپناه هوایي سیسټمونو او ناڅاړه جیوپولیتیکي اړیکو تقاطع د مختلفو Continent-ونو کې د لوړ شدت لرونکو جګړو لپاره د هیوادونو د چلند طریقې بدلوي.

په ختیځ اروپا کې، په ۲۰۲۲ کال کې په اوکراین کې د جګړې په جریان کې د خندقونو او درنو توپونو جګړې په显著ه توګه شدت منحسره شوې ^[1]. دغه جګړه د دودیزې نظامي ډکټرین کې د بې سرپناه هوایي سیسټمونو د ځای پر ځای کولو لپاره د ازمایشي میدان په توګه کار وکړ. اوس تحلیلګار په مینځنی شرق کې ورته نمونې ویني، چیرې چې د ایران په اړه جګړه تقریباً درې میاشتې وړاندې پیل شوه ^[2].

د دواړو ساحو کې داسې ښکاري چې د دودیزو نظامي کمزوریو د جبر لپاره په ډرونونو تکیه کیږي. د دې سیسټمونو کارول د انسانو لرونکو飞机-ګانو له خطر پرته دقیقې حملې او څارنه وړوي، دا یوه ستراتیژي ده چې د دواړو سیمو د عملیاتي اهدافو لپاره مرکزي شوې ده.

ډیپلوماټیک بدلونونه دا دوه بحرانونه نور هم یو له بلې سره تړلی دي. د متحده ایالاتو، روسیه، ایران او اسرائیل ترمنځ بدلیدونکې اړیکې د ملاتړ او مخالفت یوه پیچلې شبکه رامینځه اړوي چې سیمه ییزې سرحدونه تېروي. دا تړاو ډاډ ورکوي چې په یوه جګړه کې تخنیکي پرمختګونه په چټکۍ سره په بلې کې هم غوره کیږي.

کله چې د NATO سرپرسته غونډه پیل شوه، روسیه او اوکراین د ډرونونو حملې ته دوام ورکوي، چې د هوایي جګړې دوامداره طبیعت ثابتوي ^[3]. دا ثبات د ایران په جګړه کې د رامنځته شویو ډینامیکو reflect کوي، چیرې چې بې سرپناه سیسټمونه د جګړې په لومړنیو پړاوونو کې اصلي رول لوبوي.

کارپوهانو ویل چې دا دوه جګړې نور یوازې جلا سیمه ییزې شخضې نه دي. بلکې دوی د جګړې د یوې نوې عصر په لور نړیوال بدلون څرګندوي چې د لرې ټیکنالوژۍ او بدلیدونکو اتحافو په اساس تعریف کیږي ^[1], ^[2].