امریکا او چین د پرمختللو AI چپونو او د نیمکانډکټر supply chains د کنټرول لپاره په یوه ستراتیژیکه سیالۍ کې ښکېل دي [1].
دا رقابت ځکه مهم دی چې دواړه حکومتونه AI وړتیا لرونکي هارډویر د پوځي، اقتصادي او تخنیکي برلاړۍ لپاره اړین ګڼي. په دې سیالۍ کې نړیوال صنعتي غولان لکه Nvidia، Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC)، Huawei او د تجهیزاتو تامینونکی ASML شامل دي [1].
دا سیالۍ د 2024 او 2025 په جریان کې سخت شوه، چې په پای کې یې د 13 مای 2026 रोजी د امریکا او چین د مشرانو ترمنځ یو لوړ کیفیت لرونکی سرپروس (summit) ترسره کړ [2]. که څه هم سرچینې په دې اړه توپیر لري چې ایا چپونه د دې meetings اصلي محورून وو، او ځینې یې راپور ورکوي چې بحثونه د AI پر بنسټ پر جګړو او سایبر امنیت باندې متمرکز وو، خو دا رقابت لا هم د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو یو تعریفونکی عنصر پاتې دی [2, 3].
د تخنیکي برلاړۍ د ساتلو لپاره، امریکا د چین په وړاندې د پرمختللو AI چپونو د صادراتو محدودیتونه کارولي دي، دا پالیسي چې په 2020 کال کې پیل شوه [1]. ډونالډ ټرمپ وویل: "موږ باید ډاډ ترلاسه کړو چې امریکا په مصنوعي استخباراتو او د هغې په بنسټیز هارډویر کې رهبر پاتې شي" [2].
چین د خپل supply chain د غربي ټیکنالوژۍ څخه د جلا کولو په هڅو سره ځواب ورکوي. ولسمشر شي جین پینګ وویل چې چین به د ملي امنیت او اقتصادي پراختیا د ساتنې لپاره د نیمکانډکټرونو خپلواکۍ ته سرعت ورکړي [3]. د دې لپاره، چینه ژمنه کړې چې تر 2030 کال پورې د کورنیو نیمکانډکټرونو د ظرفیت لپاره 150 ملیارده ډالره پانګهګذاري وکړي [4].
دا تخنیکي مبارزه یوازې د تجارت پالیسۍ ته محدوده نه ده، بلکې د هارډویر تر فزیکي تولید پورې غزېږي. په امریکا، چین، تایوان او هالند کې اصلي تولیدي مرکزونه د دې صنعتي سیالۍ اصلي میدانونه دي [1, 4]. د Deutsche Welle یو سایبر امنیت تحلیلګار وویل چې د چپونو جګړه د لویو ځواکونو د رقابت نوی fronts دی او به پریکنه وکړي چې څوک به د AI عصر ته رهبری کوي [1].
“"د چپونو جګړه د لویو ځواکونو د رقابت نوی fronts دی او به پریکنه وکړي چې څوک به د AI عصر ته رهبری کوي."”
د نیمکانډکټرونو د خپلواکۍ په لور د دې تغیر مانا دا ده چې د نړیوال ټیک اکوسیستم اوږد مهاله ټوټې-ټوټې کیږي. د کورني ظرفیت په اړه د لویې پانګېزې او د صادراتو د سختو کنټرولونو په پلي کولو سره، امریکا او چین د یو نړیوال supply chain څخه د 'تخنیکي sovereignty' (حاکمیت) په لور حرکت کوي، چیرې چې د AI وړتیاوې د تجارتي توکو پر ځای د ساتل شویو ملي امنیتي اثاثو په توګه ګڼل کیږي.
