امریکا او ایران د هرمز تنگې د ټول-فری (بې‌مالیاتې) ساتلو په اړه موافقه وکړه

متحده ایالاتو او ایران د 2026 کال د جونډر په 15مه 一个 preliminary agreement (اولنی تړون) اعلان کړ چې د هرمز تنگه (Strait of Hormuz) خلاصه او toll-free (بې‌مالیاته) وساتل شي [1, 2].

دا تړون ځکه مهم دی چې د هرمز تنگه د نړۍ د انرژۍ دe shipments (لېږدونو) لپاره یو اصلي artery (رګ) دی. د ایران او عمان ترمنځ په دې تنکې اوبو کې د تجارتي کشتۍ لېږد بېرته راښه کول د سیمې د کړاوونو کمولو او د پراخترو مذاکراتو لپاره د بنسټ برابرولو په उद्देश دی [1, 5].

د متحده ایالاتو د State Department یو څارندې ویال چې دا تړون به د 60 ورځو لپاره دا لاره toll-free (بې‌مالیاته) وساتي ^[1]. دا اقدام د کشتۍ د لېږد محدودیتونو د کمولو او د مالونو د جریان د چټکې بېرته راګرځولو لپاره ډیزاین شوی دی ^[1]. خو ځینې راپورونه ښيي چې د بېرته خلاصولو دقیق شرایط لا هم classified (پټ/محرمه) دي ^[2].

دا تړون په یو memorandum (ممنډوم) کې outlined (تشریح) شوی چې له 14 paragraps (پاراګرافونو) څخه عبارت دی ^[3]. د White House یو press secretary ویال چې په یاد 문서 کې د متحده ایالاتو لخوا ایران ته د 300 ملیارده ډالرو commitment (پایبندي/تعهد) شامل دی ^[3].

سره له دې تړون څخه، د تړون د شفافیت او implementation (پلي کولو) په اړه تضادونه شته. سره له دې چې ځینې سرچینې وايي د 60 ورځو toll-free دوره یو څرګند حقیقت دی ^[1]، خو نور راپورونه وايي چې د memorandum شرایط پټ پاتې دي ^[4]. سربېره پر دې، د دې په اړه چې د تېلو shipments (لېږدونه) څومره ژر بېرته پیل کېږي، اختلاف شته. ځینې analysts (تجزیه ګران) وړاندیز کوي چې سره له تړون څخه، تېلو ته د بشپړ جریان لپاره ممکن څو اونۍ یا میاشتې وخت ته اړتیا وي ^[6]، په داسې حال کې چې نور باور لري چې toll-free دوره به د کشتۍ د لېږد د چټکې بېرته راګرځولو کې مرسته وکړي ^[1].

د متحده ایالاتو یو senior official ویال چې preliminary deal (اولنی تړون) د هرمز تنگې د سمدستي بېرته خلاصولو غوښتنه کوي، که څه هم دقیق شرایط classified (پټ) پاتې دي ^[2].