امریکا او ایران د یو وړاندیز شوي د سولې تړون او د ceasefire د تړون په اړه، چې د 2024 کال په جون کې یې خبر ورکړول وو [1]، لاهم په ډیپلوماټیک بنبست کې پاتې دي.
دا بنبست د دواړو هیوادونو ترمنځ د یو نازک تړون د له منځه تلو خطر پيدا کوي. که مذاکره ناکامه شي، امریکا اشاره کړې چې د خپلو ستراتیژیکو ګټو د ترلاسه کولو لپاره چمتو ده چې پوځي جګړه بېرته پیل کړي.
پریزیډنت ډونالډ ټرمپ وویل چې اوسنی ceasefire "په ژوندۍ sustaining سیسټم (life support) باندې دی" [2]. د امریکا ادارې د تړون اوسنی مسوده رد کړې او ویلي یې چې دا د ځانګړو ملي اړتیاوو پوره نه کوي. ټرمپ وویل: "موږ به داسې تړون ته لاسلیک نه کړو چې زموږ د سريو کرښو (red-line) غوښتنې پوره نه کوي" [3].
د مسودې د یوې افشا شوې نسخې له مخې، تړون 14 شرایط لري [4]. دا شرایط د اختلاف اصلي نقطه ګرځیدلي دي، ځکه واشنګټن او تهران دواړه د خپلو بنسټیزو اندېښنو په اړه د تلافی کولو څخه انکار کوي. په داسې حال کې چې امریکا د متن په اړه د پام وړ بدلونونو غوښتنه کوي، د ایران حکومت اشاره کړې چې هغه به داسې تړون نه مني چې د هغه خپله بنسټیزې اړتیاوې له پامه غورځوي [1, 2].
دا tensione یوازې ډیپلوماټیکو لارو ته محدوده نه ده بلکې پوځي تیاریو ته هم رسیدلې ده. د Pentagon رئیس پیټ هیګسیث وویل: "امریکا د دې وړاوې وړه ده چې که وغواړي له ایران سره جګړه بېرته پیل کړي" [5]. دا خبرداری په داسې وخت کې شو چې امریکايي چارواکۍ په Singapore کې د دفاعي سرپرستۍ (summit) ته د روانې جيوپوټیکي کړکېچ په توګه اشاره کوله [5, 6].
سره له دې ګواړو، د واشنګټن او تهرانو ترمنځ ډیپلوماټیکې اړیکې دوام لري. خو د 14 شرایطو [4] په اړه د پرمختګ نشتوالی ښيي چې هیڅ یوه خوا اوس مهال د خپلو مشرانو لخوا ټاکل شویو سريو کرښو (red lines) په اړه د سمجھوتې کولو ته چمتو نه دي [1, 3].
“"ceasefire په ژوندۍ sustaining سیسټم (life support) باندې دی."”
دا اوسنی بنبست د یوې خطرناکې لوبې (brinkmanship) ته اشاره کوي، چیرې چې دواړه هیوادونه د نوي conflict ګواړیو څخه د فشار وسیلې په توګه کار کوي. د ceasefire د 'life support' په توګه معرفي کول د دې لپاره دي چې امریکايي اداره تهران ته دا پیغام ورکړي چې د دوی لپاره د یو ناکامه تړون لګښت د یوې نیمګړې یا ناسمې تړون څخه کم دی، ترڅو تهران مجبور شي چې د امریکا د سريو کرښو غوښتنې ومني.
