د امریکا ولسمان Donald Trump وویل چې د دوشنبې په ورځ د ایران سره د سولې تړون اعلان شوی، چې دې اقدام د نړیوالو بازارونو د صعود او د تېلو د بیو د سخت ټیټوالي لامل شوی [1, 2].
دا تړون ځکه مهم دی چې د geopolitical tension (سیاسي-جغرافي tensione) مهمې فشارونه کموي او د Strait of Hormuz (هرمز تنگه) بیا پرانیزي، چې tým써 د تېلو د نړیوالې supplied (برابري) په اړه سمدستي اندېښنې له منځه وړي [1, 3].
مالي بازارونو دې خبر ته په چټکۍ سره غبرګون ښودلی. په هند کې، BSE Sensex په 1,110.05 نقطو زیات شو او 76,638.01 ته ورسېد [2]، پداسې حال کې چې NSE Nifty په 319.10 نقطو زیات شوی او 23,942 ته رسېدلی [2]. نورو راپورټونو د Sensex زیاتوالی د 1,100 نقطو څخه ډېر او د Nifty ګټه د 300 نقطو څخه زیاته بیان کړې ده [4].
دا ډیپلوماټیک بریالیتوب د سختې جګړې له یوې دورې وروسته رامنځه شوی. که څه هم ځینې راپورټونه وايي چې جګړه 107 ورځېه دوامه وه [2]، خو نورې سرچینې ښيي چې دا conflict 115 ورځېزه غزېدلې وه [5]. دې نوسو مخکې نړیوالو پیسو او د انرژۍ لګښتونو ته فشار ورکړی و.
د دې اعلان څخه وروسته، د crude oil (خام تېلو) بیې سختې ټیټې شوې [1]. د هند روپۍ (rupee) کې هم د ریکوري نښې لیدل شوې ځکه چې د پانګونې د پانګارانو باور بېرته نوکښت شویو بازارونو ته راغی. تحلیلګرانو وویل چې د Strait of Hormuz بیا پرانیستل — چې د نړیوالو پټرولیم ترانسپورت لپاره یو حیاتي رګ دی — د بازار د صعود اصلي لامل و [1].
د بازار ګډونوالو دا تړون د یو لوی systemic risk (سیسټماتیک خطر) د لیرې کولو په توګه ولیدل. د آسیایي او نړیوالو شاخصونو صعود د احساساتو یو پراخ بدلون منعکس کوي، ځکه چې په سیمه کې د Prolonged military engagement (طولانیزMilitary ښکېلتیا) ګواښ کم شوی [2, 3].
“د سولې تړون د نړیوالو بازارونو صعود ته لاره هواره کړه، چې د تېلو بیې یې سختې ټیټې کړې.”
د بازار سمدستي غبرګون د Strait of Hormuz د ثبات په وړاندې د نړیوالو د انرژۍ بیو حساسیت څرګندوي. د هغه conflict چې د 107 او 115 ورځو ترمنځ دوام کړی و، په حل کولو سره، دا تړون د تېلو په بیو کې 'geopolitical risk premium' کموي، چې معمولاً د هند په څېر د تېلو واردونکي هېوادونو لپاره د inflation (تورم) فشارونه ټیټوي.
