د هرمز تنگې د تړلو په اړه د امریکا او ایران ترمنځ مذاکرات

امریکا او ایران د یوې بندیزې او جګړې له دورې وروسته د هرمز تنگې د بیا پرانیستلو لپاره په ډیپلوماټیکو مذاکراتو بوخت دي [1, 3].

د دې بحران حل خورا مهم دی ځکه چې دا لاره خلیج فارس او عماني خلیج سره نښلوي او د نړۍ د تېلو د لېږد لپاره د اصلي رګ په توګه کار کوي [1, 4]. د دې لارې Prolonged (اوږدمودتنی) تړلو خطر د تېلو د بیو نوسان ډېروي او نړیوال بازارونه ناپایداروي [1, 3].

د 2026 کال د می میاشتې بحثونه په Запаینې اسیا کې د جګړې د پایپراسې لپاره د یوې احتمالي سولې تړون ته kesk (تمرکز) درلود ^[2]. ول predsident Donald Trump وویل چې امریکا او ایران داسې یوې ګټېکې نږدې دي ^[2]. خو د RFE/RL راپورونه ښيي چې ایران د نړیوالو کښتۍ ګنا د ګناوو او بریدونو په لاره د هرمز تنگې باندې خپل کنټرول پیاوړ کوي ^[4].

اقتصادي فشارونه زیات شوي دي ځکه چې د G7 مالي وزیرانو او د Eurogroup مشر ویلي چې د دې لارې پرانیستل خورا اهمیت لري ^[3]. د تېلو څخه پرته، دا جګړه ډیجیټل पाया اټالښت ته هم رسیدلې ده. ایران غوښتنه کړې چې لوی ټیک (big tech) شرکتونه باید د هغې د подводې انټرنیټ کیبلونو د کارونې لپاره چې په تنگه کې موقع نکړي، دندانه (fees) ورکړي ^[5].

د کیبلونو او د کښتۍ ګناوو د تلو لپاره دا غوښتنې ښيي چې ایران څنګه خپله جغرافیایي موقعیتي ګټه اخیستنه کوي [4, 5]. امریکا د تجارت د آزاد جریان ډاډ ترلاسه کولو لپاره د ډیپلوماټیک لاره لټوي، په داسې حال کې چې ایران دا بندیز په پراخو مذاکراتو کې د یوې مېزکې (bargaining chip) په توګه کاروي [1, 2].

دا اوسنی بن باس (stalemate) داسې دوام لري چې دواړه هیوادونه د بندیز د دوام اقتصادي پایلې او خپلې سیاسي موخې تالیسوي [1, 3].