د کامبېرج پوهنلیک (University of Cambridge) ساینسستانو یو د مصنوعي ذهانت (AI) په اساس ډیزاین شوی واکسین جوړ کړی چې د ویروسونو ټولې کورنۍ پیژني [1, 2].
دا پرمختګ د پانډیمیو د مخنیوي په لور یو فعال ګام دی، چې هدف یې د یوې ځانګړې میوټیشن (mutation) پر وړاندې د غبرګون نیولو پر ځای د څو ویروسونو د ډولونو پر وړاندې یو نړیوال ډالۍ رامنځته کول دي. که دا کړه بریالۍ شي، نو د نویو ډولونو (variants) د راتګ سره د واکسینونو د مکرر更新 یا نوي کولو اړتیا به 없 شي.
په متحده ایالاتو کې څېړونکو هغه څه رامنځته کړل چې دوی یې د "سپر-انتیجن" (super-antigen) واکسین په نوم یادوي [1, 3]. د دودیزو واکسینونو برخلاف چې د یو ځانګړي ویروس د ځانګړو پروټینونو هدف ګرځي، دا AI-محوره ماډل د ویروسونو د پراخې کورنۍ ترمنځ ګډ 점에서 شناسایي [1, 2]. دا کار د دفاعي سیسټم ته اجازه ورکوي چې د یوې کټګورۍ په چوکاټ کې د ګڼو تهدیدونو شناسایي او ورته ځواب ووایي.
د لومړنیو انساني خوندیتوب ازمایښتونو پایلې د 2026 کال د جون ۵ څخه راپور ورکړل شوې [4, 5]. ډاټا ښیي چې دا واکسین د انسانانو لپاره خوندي دی او په بریالیتوب سره مطلوب دفاعي реакции (immune responses) رامنځته کوي [5].
د دې انتیجنونو د جوړولو لپاره AI ته اړتیا وه ترڅو د ویروسونو پیچلې جوړښتونه تحلیل کړي او د انساني دفاعي سیسټم لپاره ترټولو اغیزمن هدفونه ومومي [1, 3]. د ماشین لرning (machine learning) په کارولو سره، ټیم توانیدل داسې یو مالیکول ډیزاین کړي چې د یوې کورنۍ د مختلفو ویروسونو بنسټیزې برخې تقلید کړي؛ دا داسې یوه دنده وه چې د دودیزو لابراتوار طریقو په کارولو سره به ډیره زیاته وخت ته اړتیا لرله.
ټیم وویل چې هدف یې د یوې نړیوالې واکسین جوړول دي چې د ویروسونو د ټولې کورنیو پر وړاندې ساتنه وکړي او د راتلونکو پانډیمیو د تلافی کولو کې مرسته وکړي [1, 3]. که څه هم د خوندیتوب ازمایښت یو مهم لومړنی ګام دی، خو څېړونکي باید اوس د واکسین اوږد مهاله اغیزمنتیا په مختلفو ټولنیو کې او د فعال عفونتونو د ختمولو وړتیا په حقیقي شرایطو کې معلومه کړي.
“لومړی د AI ډیزاین شوی د سپر-انتیجن واکسین چې د انسانانو د خوندیتوب ازمایښتونه یې پاس کړي دي، د ویروسونو د ټولې کورنیو ته هدف کوي.”
له ځانګړو ډولونو (strain-specific) واکسینونو څخه د کورنۍ په کچه د 'سپر-انتیجنونو' ته لیږد د پانډیمي دفاع لپاره د یوایز permanent بیولوژیکي زیربنائیںو په لور یو حرکت ښیي. د AI په کارولو سره د ویروسونو د ساتل شویو نښو (conserved markers) د موندلو پهڅخه، ساینسستبانان هڅه کوي چې د ویروسونو له تکامل څخه مخکې قدم ووخلاند، چې په نتیجه کې د یو نوي پاتوجین (pathogen) د څرګندیو او د یو اغیزمن واکسین د پراخولو ترمنځ نړیوال د زیانمنۍ کړکی لنډ شي.
