د ریاضيات پوهانو یو نړیوال ګروپ د لایډن (Leiden) اعلان صادر کړی چې پکې خبرداری ورکول شوی چې مصنوعي ذهانت (AI) د ریاضياتي ثبوتونو اصالت ته ګواښ دی [1].

دا تحریک د دې زیاتېدونکي اندېښنې نښه ده چې د AI سرعت او اتوماتیشن کیدای شي هغه دقت او باور له منځه یوسي چې د علمي کشف لپاره اړین دي. که د دې علم بنسټیز ارزښتونه له منځه لاړ شي، نو د ریاضياتي حقیقت بنسټونه ممکن له منځه شي.

دا اعلان د متخصصینو د یوېکټیاسټ څخه ملاتړ ته حاصل شوی، چې پکې د 150 څخه ډیر professors [1] او د 130 څخه ډیر لوړ پوړۍ ریاضيات پوهان شامل دي [2]. دې لاسلیک کونکو ویل چې د AI د ادغام اوسنی مسیر د کار د منسوبوالي او د څېړنو د خپلواکۍ د له منځه تګ خطر لري [3].

د دې اندېښنې اصلي محور د AI هغه وړتیا ده چې داسې پایلې تولیدوي چې د تقلیدي تصدیق لپاره اړین شفافیت پکې نه وي. ګروپ ویل چې AI کیدای شي د ثبوت د منطقي پروسې پر ځای د پایلو (output) ته لومبیتوب ورکړي او týmून د ریاضيات بنسټونه تهدید کړي [2]. دا بدلون کیدای شي په علمي ادبیاتو کې د باور بحرانه رامنځته کړي، چې چیرې د یو کشف سرچینه د ماشین د تولید له امله پټه شي [3].

د لایډن اعلان د انساني نظارت د ساتنې لپاره د سختو حفاظتي تدابیرو په اړتیا ټینګار کوي. لاسلیک کونکو ویل چې دا علم باید د ثبوتونو دقت او د څېړونکو ذهني خپلواکي خوندي کړي [3]. د دې ګروپ په باور، د دغو protections پرته، د ریاضياتي حقیقت لټون کیدای شي د black-box algorithms په تکیه بدل شي [2].

دا ګډ اقدام په داسې وخت کې رامنځته کیږي چې AI وسیلې په اکاډمیکو محیطونو کې ngày په ورځ زیاتې کیږي. اړوندو ریاضيات پوهانو ویل چې د AI د وړتیاو په اړه مبالغې ډیری وخت د دې ساحې د اصالت وړاندې Risiko پټوي [1]. دوی ویل چې یو چوکاټ ته اړتیا ده ترڅو ډاډ ترلاسه شي چې AI د انسانانو لپاره یوازې یو وسیله پاتې شي، نه د پیچلو تیوریمونو د تصدیق لپاره اړین د انتقادي فکر جایگزای [3].

“AI کیدای شي د ریاضيات بنسټونه تهدید کړي”

د لایډن اعلان د لوړې اکاډمیکې کچې په ساحو کې د generative AI د 'black box' طبیعې په وړاندې یو رسمي مقاومت دی. د منسوبوالي او د ثبوت د اصالت په تمرکز کولو سره، د ریاضيات ټولنه هڅه کوي چې د کمپیوټري کومک او د علمي تصدیق لپاره اړین ذهني دقت ترمنځ یو سرحد ټاکه کړي، ترڅو ډاډ ترلاسه شي چې انساني منطق د حقیقت وروستی فیصله کوونکی پاتې شي.